Szwedzki rok, święta, tradycje i obyczaje

przez Szwecja Zimna
Szwedzki rok, święta, tradycje i obyczaje

Wydawać by się mogło, że czas wszędzie płynie tak samo. Nic bardziej mylnego… Okazuje się, że szwedzki rok rządzi się swoimi prawami. Polubiłam go bardzo szybko i przywykłam. Każdy kolejny rok jest dla mnie pewnym stałym cyklem, może nie do końca zrozumiałym, ale powtarzalność sprawia, że oczekiwanie na kolejne święta z roku na rok przychodzą znacznie łatwiej. Wydaje mi się do tego, że z każdym rokiem odkrywam je na nowo i cieszę się nich bardziej. A o czym ja tu piszę do was? O tym, że szwedzkie tradycje wyznaczają rytm. A on wchodzi w krew tak samo, jak cynamon wprost z kanelbulle z łykiem porannej kawy.

Jest w tym całym szwedzkim celebrowaniu roku coś szalonego. Szaleni są prezenterzy w telewizji śpiewający radośnie w kwiecistych wiankach na głowie, szalone są ilości semli popijane litrami kawy, szalone są sznapsy, które ułatwiają wszystkim tańce wokół majowego słupa wraz ze słowami „małej żabki”. Czy życie nie polega na tym, żeby czasem sobie trochę odpuścić i pocieszyć się pięknym wolnym dniem?

Styczeń

Wraz z noworocznymi toastami co roku robimy noworoczne postanowienia. Na siłowni tłok! Jak zwykle dieta dietą, ale na jeszcze jedną Semlę w Gateau zawsze znajdzie się miejsce!

Nie rozstaję się ze śniegowcami, a w samochodzie wożę łopatę do śniegu. Trzynastego rozbieramy choinkę i zastanawiamy się gdzie ją wyrzucić.

W styczniu mamy przełom, zaraz po najkrótszym dniu w roku. Nie wychodzę z domu bez okularów przeciwsłonecznych, a spacery w śniegu, albo jazda na nartach sprawiają, że zapominam o zimnie. Kolejny rok obiecuję sobie spróbować jazdy na łyżwach długodystansowych na jeziorze. Zaraz będzie wiosna!

Luty

Zaraz są ferie zimowe, i powietrze robi się jakieś wiosenne. Nie odpuszczam z nartami 🙂 Prawdopodobnie gdzieś w lutym idę na pierwszy rower, oszukując się, że wcale przecież nie jest tak zimno.

Walentynki mnie niespecjalnie wzruszają, ale za to kwiaty w kwiaciarniach są przepiękne!

Marzec

Czy to już wiosna? W Fettisdagen zjadam kilka semli, na zdrowie, a co! Na nartach już nie jeżdżę, ponieważ śnieg stopniał, ale zimowego płaszcza jeszcze nie odważę się schować. W ogródku powoli wychodzą narcyzy. Zaczynam widzieć sąsiadów wystawiających w bezruchu twarze do słońca. Robię to samo!

Kwiecień

Miesiąc otwieramy Wielkanocą! W kwietniu da się jeszcze zjeść semlę. Jest już na prawdę sporo słońca! Ludzie zaczynają się opalać 🙂 Koło 24. kwietnia mogą już zakwitnąć wiśnie na Kungsträdgården. Poza tym wiosna w rozkwicie! Dzień trwa prawie 16h! Zamykamy wielkim ogniskiem na Valborgsmässoafton.

Maj

W maju ruszamy z sezonem grillowym! Połowa miesiąca to też dobry pomysł na zadbanie o ogródek. Rower w maju to jest to! Ciekawe czy w następnym roku znowu zapomnę o wolnym na Kristi Himmelfärds dag 🙂

Czerwiec

To dla mnie najwspanialszy szwedzki miesiąc. Dni w Sztokholmie są bajecznie długie! Potrafię wyjść na rower o 22 i wrócić jak jest jeszcze w miarę jasno! Kulminacją tej cudowności jest Midsommar! Potem są leniwe szwedzkie wakacje. Większość rodziców bierze długie tygodnie wolnego w pracy (bo jak się ma dzieci w Szwecji to tak, na TYGODNIE wolnego można sobie pozwolić). Sztokholm pusty…

Lipiec

Piekę jagodzianki co kilka dni, jak co roku, ponieważ las jest pełny jagód 🙂

Sierpień

Być może ostatnie podmuchy ciepła umilają mi rowerowe leśne wycieczki. Surströmmingspremiär, jak co roku nie robi na mnie wrażenia. Natomiast Kräftskiva to coś na co zaczynam czekać z niecierpliwością!

W tym roku stwierdziłam, że wydaje się, że ktoś mnie w dzieciństwie chyba oszukał. W sierpniu w Szwecji nie jest już wcale tak ciepło jak w Polsce, sierpień to już nie wakacje – taki napływ myśli miałam to jak moje sąsiadki w połowie miesiąca zadowolone wymaszerowały do szkoły.

Tempo po wakacjach zwalnia, wszystko powoli wraca do swojego porządku. Zaczyna więcej padać, robi się chłodniej. Połowa września zwiastuje, że „winter is coming”. Szwedzi ze strojów kąpielowych płynnie przeskakują w wodoodporne płaszcze, w kieszeniach których mają chyba już wcześniej przygotowane czapki i rękawiczki.

Wrzesień

Dzień jest już znacząco krótszy, dlatego powoli w oknach zaczyna być widać te cudowne lampki, o których zapominam latem. Kątem oka widzę sąsiadkę, która w swoim oknie uwielbia palić świeczki. Co dzień zapala jedną w oknie w kuchni, jakby na kogoś czekała. Ona jednak nie czeka – ona się cieszy. Powiedziała mi kiedyś, że uwielbia zimę oraz długie wieczory, które dają jej niezwykły spokój. Ja też polubiłam te długie wieczory. I też zapalam świeczki. Pogoda rzeczywiście już nie rozpieszcza. Robi się coraz chłodniej. Szwedzi wyciągają powoli płaszcze, kurteczki, czapeczki i rękawiczki… Co więcej – zdarzają się bardzo wietrzne dni. Zaczynam myśleć o wyciągnięciu zimowej kurtki.

Po przemyśleniu i przeczekaniu kilku dni od opisania tego miesiąca nieco za bardzo z góry stwierdzam, że we wrześniu to Szwecja się ani trochę nie patyczkuje. Z lata przechodzi od razu do zimy. Wieczorne wyjście po koty w samych klapeczkach bez skarpet wbija szpilki w moje stopy. Nie mogę się potem parę minut z zimna otrząsnąć.

Dobrą stroną miesiąca jest wysyp kurek i borówki brusznicy. Wydaje się, że to najbardziej leśny miesiąc!

Październik

Bez wątpienia w październiku siedzę pod kocem z herbatą i głaszczę koty, oglądając seriale. Co roku kupuję wiadro cukierków, a sąsiadki przychodzą wziąć po jednym na Halloween. Następnego dnia oddaje im resztę. W październiku zaczynam zauważać lekkie problemy ze wstawaniem, ale narazie się nimi nie przejmuję. Kulminacja ciemności dopiero w listopadzie i grudniu.

Listopad

Jak wyżej, ale idę na cmentarz pooglądać znicze na Wszystkich Świętych, a w połowie miesiąca zjem gęś (może wreszcie się uda!). Listopad często daje w kość. Przypominam, ze głaszcze koty już od października. Jest to jeden z ciemniejszych miesięcy. Jeszcze nie ma śniegu, jest dość pochmurno, zdarza się, ze często pada. Uczucie ciągłej ciemności z jednej strony lekko przytłacza, ale z drugiej – czemu nie nadrobić miliona seriali na rzutniku skoro ciemno robi się już o 15stej?

Pod koniec miesiąca Black Friday, w sklepach są promoszki dużo lepsze niż w Polsce. W tym roku kupiłam kosiarkę do trawy za 1/3 polskiej ceny. Wysyłając ja podpatrzyłam, ze byli tacy, co kupowali nawet telewizory… 🙂

Grudzień

Przede wszystkim – ŚWIATEŁKA! Adwent oznacza wyciąganie dekoracji. Świąteczne szwedzkie światełka to coś, co odbija się od śniegu i sprawia wrażenie ze jest ich jeszcze więcej! Wraz z pierwszym weekendem adwentu czuć już święta, tak na serio. Domy przyozdabiają miliony lampek, wieńce wiszą na drzwiach a w domach pala się pierwsze świeczki na adwentowych świecznikach. Z perspektywy czasu strasznie zazdroszczę szwedom tego lekkiego pośpiechu.

Nie dajcie się skusić na grzane wino na targu świątecznym – najprawdopodobniej lepiej będzie jak zróbicie sobie swoje i zabierzecie w termosie. Szwedzki „glogg” jest okrutnie słodki, i jeśli będzie sprzedawany poza restauracja albo System Bolaget to o jakiejkolwiek zawartości alkoholu możecie zapomnieć. W ramach popełnionych oszczędności proponuję kupić prażone migdały z karmelem i wanilia – ten smak zostaje w głowie na długo, na pewno nie pożałujecie!

Pamiętajcie o Świętej Łucji, zejdźcie dużo szafranowych lussekatter i kupcie wszystkim piękne prezenty! 🙂

Pod koniec grudnia mamy przesilenie zimowe – oznacza to koniec zmęczenia ciemnością . Niedługo zacznie solidnie sypać śniegiem i będzie można chodzić na łyżwy, narty, biegówki….

Tabela świąt szwedzkich

Poniżej harmonogram, bo lubię tabelki 🙂 Wytłuszczone macie röda dagar (dni dla większości wolne).

KiedyŚwięto/ObyczajNazwa Szwedzka 20192020
1 styczniaNowy Rok Nyårsdagen wtorekśroda
6 styczniaObjawienie PańskieTrettondagenniedzielaponiedziałek
13 styczniaKoniec Świąt Bożego NarodzeniaTjugondedag jul lub tjugondag Knut
14 lutegoWalentynki Alla hjärtans dag czwartekponiedziałek
ostatni wtorek karnawałuTłusty Wtorek Fettisdagen5 marca25 lutego
8 marcaDzień KobietInternationella kvinnodagen 
Wielki PiątekLångfredag 19 kwietnia
piątek
10 kwietnia
piątek
Wielka SobotaPåskafton 20 kwietnia
sobota
11 kwietnia
sobota
WielkanocPåskdagen 21 kwietnia
niedziela
12 kwietnia
niedziela
Poniedziałek WielkanocnyAnnandag Påsk22 kwietnia
poniedziałek
13 kwietnia
poniedziałek
30 kwietniadzień przed Dniem Walpurgii Valborgsmässoafton
1 majaDzień Walpurgii/Święto PracyFörsta Maj środapiątek
21 majaWniebowstąpienie PańskieKristi Himmelfärds dag30 maja
czwartek
21 maja
czwartek
druga niedziela majaMors dag
6 czerwcaNational DaySveriges Nationaldagczwarteksobota
Zielone ŚwiątkiPingstdagen 9 czerwca
niedziela
31 maja
niedziela
(20-26 czerwca)
w weekend najbliższy nocy świętojańskiej
Przesilenie LetnieMidsommar22 czerwca
sobota
20 czerwca
sobota
koniec sierpniaUczta RakowaKräftskiva
trzeci czwartek sierpniaPremiera Kiszonego ŚledziaSurströmmingspremiär
31 październikaHalloween Halloween czwarteksobota
Wszystkich ŚwiętychAlla Hegons Dag 2 listopada
sobota
31 października
sobota
10 listopadadzień przed Dniem Świętego MarcinaMårtensafton lub Mårten Gås
13 grudniaŚwiętej ŁucjiLuciadagen [link]13 grudnia
25 grudniaBoże NarodzenieJuldagen środapiątek
26 grudniaDrugi dzień świątAnnandag jul czwarteksobota